Biografisch: Querido

Over de schrijver Israël Querido (1872-1932) is een diepe stilte neergedaald. Zijn werken staan te verstoffen en te verdoffen in bibliotheekmagazijnen. Antiquarisch verkrijgbaar zijn die werken (grotendeels) nog wel, maar antiquarisch gezocht zijn ze allerminst. In het literair-historische debat wordt er maar al te vaak alleen curiositeitshalve naar verwezen. De canon hebben ze bij lange na niet gehaald; bij geen middelbare scholier kunnen ze tegenzin in het lezen opwekken.

Van uitgerekend deze tussen de plooien van de geschiedenis verdwenen literator wil ik de biografie schrijven. Verdient Israël Querido een biografie? De geschiedenis heeft hem weggezet als een tijdgebonden auteur.

Querido_1905
Israël Querido in 1905. Foto uit het boekje De schrijver Is. Querido, een bloemlezing van citaten uit recensies. (Collectie GerardNBorst)

Querido schiep een oeuvre dat hem tijdens zijn leven weliswaar roem en populariteit bracht maar dat al in een betrekkelijk vroeg stadium na zijn dood, door velen die niet de minsten waren, werd bestempeld als onleesbaar. Aan die diskwalificatie is tot op heden niet getornd. Moet je deze figuur per se tot protagonist van een biografie verheffen? Het antwoord op deze mij tot vervelens toe gestelde vraag kan kort en bondig zijn: ‘Ja.’ Israël Querido is hiervoor uitermate geschikt, juist dankzij dat tijdseigene van zijn werk en juist dankzij dat beroemd zijn tijdens zijn leven. In zijn tijdgebondenheid en toenmalige faam ligt de sleutel tot een beter begrip van de historische periode waarin Queridoʼs leven zich afspeelde.

Israël Querido, 1910. Source: Els Hoek ed., Theo van Doesburg. Oeuvrecatalogus (Bussum: Uitgeverij Thoth, 2000). Attribution: Theo van Doesburg (1883-1931) [Public domain], via Wikimedia Commons.

Queridoʼs leven omspant een tijdsgewricht waarin de modernisering van Nederland in een stroomversnelling kwam. Mijn ambitie als biograaf is het inzicht in deze fascinerende periode van versnellende modernisering aan te scherpen. Wie de zaken zo aanpakt, werkt in de geest van Cees Fasseur, die stelde dat de biograaf zijn meest wezenlijke taak nooit uit het oog mag verliezen. Die taak zag de in het biografisch genre gepokte en gemazelde historicus ‘als het analyseren en begrijpelijk maken van het verleden, waarbij het volle licht valt op het handelen van zijn hoofdpersoon daarinʼ.

Het onderzoek voor de Querido-biografie is al een tijdje gaande. Van publiceren heb ik tot dusver niet helemaal afgezien, getuige de online geplaatste ‘stukjes en brokken’.