Op één met stip

De redactie van biografieportaal.nl stelde me een paar vragen, die ik graag beantwoordde.

Wat is de mooiste of beste biografie die je hebt gelezen?

Frits van Oostrom, Maerlants wereld. Velen die niet de minsten zijn denken er vast anders over, maar ik beschouw dit boek als een biografie en aarzel niet het op nummer één van mijn persoonlijke hitlijst te plaatsen. Toen het in maart 1996 verscheen (bij Prometheus), kocht ik het meteen. Het was goed voor een dikke week leesgenot. Later dat jaar werd het boek bekroond met de AKO Literatuur Prijs. Maerlants wereld stelt eisen aan lezers; zij krijgen een stevige portie geleerdheid opgediend. Maar Van Oostroms bevlogen stijl, zijn tintelende taalplezier — Maerlants wereld is een boek over een schrijver maar ook van een schrijver — zorgt ervoor dat het allemaal verteerbaar blijft.

Wat sprak je aan in de biografie?

Mijn antwoord begint met een bekentenis: ik heb sociologie gestudeerd. Op dat verleden kijk ik lang niet altijd met genoegen terug. Maar wel als het gaat om het plankje in mijn boekenkast waarop ik het etiket ‘favoriete vakliteratuurʼ plakte. Op dat plankje stond onder meer The Sociological Imagination van de Amerikaanse socioloog C. Wright Mills (oorspronkelijk verschenen in 1959; daarna nog een paar keer herdrukt). Mills betoogt in dit boek dat sociologen pas inzicht kunnen verschaffen in de handel en wandel van mensen als zij verhelderen hoe de levens van die mensen zijn ingebed in de kleinere en grotere historisch-maatschappelijke verbanden waarin zij zich bewegen. Hij spoort sociologen aan het biografisch genre te beoefenen. Een kleine veertig jaar geleden moet ik dit voor het eerst hebben gelezen. Ik was meteen overtuigd. Sindsdien ga ik door het leven als een liefhebber van ‘de biografie als een vorm van historische-sociologiebeoefeningʼ. En ook, zoveel zal duidelijk zijn, als een ‘context-freakʼ. Wel, een context-freak is bij Maerlants wereld aan het goede adres. De titel zegt het al: Van Oostrom plaatst Jacob van Maerlant, de belangrijkste Nederlandse auteur uit de Middeleeuwen, in een wereld. Hiertoe is Van Oostrom in staat dankzij zijn sterk ontwikkelde historisch-sociologische verbeeldingskracht, die hem het vermogen schenkt samenhangen te zien.

Wat deed de biografie met je?

Zelfcitaat: ‘Een lezer kan zich verliezen in een boek. Een boek kan een lezer een wereld in trekken waaruit hij of zij wil noch kan ontsnappen.’ Precies zo ging het. Ik verloor mezelf in Van Oostroms boek. Het trok me een wereld in die me pas losliet toen het uit was. Ook overdag bleef het boek me bezighouden: tijdens de koffie- en lunchpauzes op mijn werk praatte ik, toen ik nog aan het lezen was, over niets anders.

Van wie zou jij graag een biografie willen lezen of schrijven?

Lezen zou ik graag een biografie van de jeugdboekenschrijver J.B. Schuil (1875-1960): bij zijn De Katjangs begon voor mij op de lagere school het ‘gelukscheppend lezenʼ. Schrijven zou ik graag een biografie van de Tachtiger Willem Paap (1856-1923). Paap heeft al een biografie, maar de auteur daarvan, Jaap Meijer, stelt zich te vijandig op tegenover de gebiografeerde. Maar uiteraard hoop ik eerst de biografie te voltooien van Israël Querido (1872-1932). Staat al jaren op mijn programma. Luidt het spreekwoord niet dat wie A zegt ook B moet zeggen?

Waarom hou je van ‘De Biografieʼ?

Omdat het genre, mits op een goede manier beoefend (zie boven), fundamentele vragen helpt te beantwoorden: Wie ben ik? Wie zijn/waren de anderen?


Een eerdere versie van dit bericht verscheen een jaar geleden. Voor deze nieuwe versie werd de tekst opnieuw geredigeerd en licht aangepast.

Het zelfcitaat komt uit: Gerard N. Borst, ‘Zeeuwse Boekenprijs 2003-2012’.

Zie ook: biografieportaal.nl.

Jeugdboekenschrijver Jouke Broer Schuil overleed op 24 oktober 1960. Lees uit Algemeen HandelsbladCriticus en schrijver J.B. Schuil overleden.

Over Tachtiger Willem Paap publiceerde ik in 2010 het artikel Wat geld met mensen doet.