Biografieproject: Querido’s wereld

Biografen zijn net wetenschappers: ze trekken van congres naar symposium en van workshop naar conferentie. Voor mij geldt dit ook, hoewel de frequentie van mijn bezoek aan dit soort evenementen laag is. Maar op 19 oktober 2016 behoorde ik in elk geval tot de aanwezigen bij het congres Rewriting Biography (Rijksuniversiteit Groningen). In een middagsessie presenteerde ik bij die gelegenheid de volgende poster:

De vraag naar Querido’s populariteit (aanvankelijk: stijgende lijn, spoedig: dalende lijn) zal in mijn boek de leidraad zijn. Die vraag intrigeert me al zolang ik met Querido bezig ben. Het idee om zijn biografie te schrijven drong zich op toen ik midden jaren negentig het volgende las in Annie Salomons’ Herinneringen uit de oude tijd (de zinsnede slaat op de periode rond 1910):

Ik geloof niet, dat er over enig auteur in korte tijd zoveel geschreven en gesproken is, terwijl hij, vlak erna, zo volkomen is vergeten.

Israël Querido, 1910. Source: Els Hoek ed., ‘Theo van Doesburg. Oeuvrecatalogus’ (Bussum: Uitgeverij Thoth, 2000). Attribution: Theo van Doesburg (1883-1931) [Public domain], via Wikimedia Commons.

Vanzelfsprekend heb ik een biografie voor ogen die aan mijn eigen kwaliteitscriteria voldoet. Zoals ik de deelnemers aan een workshop op 23 maart 2018 voorhield (biografiedag ‘Tussen slijk en sterren. De schrijversbiografie in de kijker’) heeft een biograaf mede de taak te sociologiseren. (Stelling: ‘Sociologiseren is een biografische deugd.’) Naar mezelf vertaald: ik probeer te verhelderen

  • hoe Querido door de jaren heen was ingebed in de kleinere en grotere sociale verbanden waarvan hij deel uitmaakte en
  • hoe zijn levensgeschiedenis te maken had met al eerder ingezette ontwikkelingen die zich in die werelden om hem heen aan het voltrekken waren.

Als eerste product van mijn biografieproject is een artikel in voorbereiding, getiteld ‘In de zaal bij Querido en Heijermans’. Dit is het intro van het artikel:

In het bibliotheekje van mijn plattelandse lagere school stonden de werken van jongensboekenschrijver Jouke Broer (‘J.B.’) Schuil. Met zijn personages Tom en Thijs Reedijk (boek: ‘De Katjangs’) begon voor mij als vierdeklasser het echte lezen, dat wil zeggen het verzaligd verzinken in een andere werkelijkheid, nog anders uitgedrukt het gelukscheppend lezen. In een ommezien verslond ik ook de rest van het oeuvre. Schuil werd de (jeugd)literaire held van mijn lagereschooljaren. In mijn latere leven heb ik van deze auteur eerste drukken verzameld. Daarin is het plezierig grasduinen, ook dankzij de prachtige illustraties. Toen ik dit laatst weer eens deed, kwam een intrigerende vraag bij me op: Heeft het levenspad van die favoriet van toen, J.B. Schuil, zich ooit gekruist met dat van de literator van wie ik de biograaf in wording ben, Israël Querido? Een speurtocht in digitale krantenbanken leidde tot een bevestigend antwoord. In zijn hoedanigheid van toneelrecensent voor ‘Haarlem’s Dagblad’ woonde Schuil herfst 1912 in Amsterdam voorstellingen bij van de N.V. Tooneelvereeniging. Israël Querido, destijds lezer-dramaturg bij dit gezelschap, trad op zulke avonden geregeld voor het voetlicht als inleider. Schuil deed in de krant verslag van die avonden. Behalve Querido komen we in de desbetreffende stukken ook Herman Heijermans tegen, directeur van de Tooneelvereeniging.


Voor de vier delen van zijn Amsterdamsch epos ‘De Jordaan’ verrichtte Querido participerend observerend onderzoek naar het leven in de Amsterdamse volksbuurt. Hij ging in deze buurt ook wonen. Een tijdlang was zijn adres: Eerste Goudsbloemdwarsstraat 17. Oktober 1932 werd op deze locatie, boven de slagerij van G.M. Kruyswijk (‘Uitsluitend prima Hollandsch rundvleesch’), een Querido-gedenksteen onthuld. (Kruyswijks reclameboodschap is ontleend aan de Beeldbank van Spaarnestad; zoek op het trefwoord ‘Israël Querido’ via de link https://beeldbank.spaarnestadphoto.com.)


Het Querido-onderzoek is al een tijdje gaande. Van publiceren heb ik tot dusver niet helemaal afgezien, getuige de online geplaatste ‘stukjes en brokken’.

Enkele gegevens uit dit bericht zijn terug te vinden op de Kaart van Nederlandse schrijvershuizen [zoek op het trefwoord ‘Israël Querido, (1872-1932’)].

Zie ook de pagina ‘Biografisch: Querido’.

Dit blogbericht werd op 12 september 2019 aangepast.

Opnieuw herzien op 27 februari 2020.